BelRAI uitgelegd: de Screener, Home Care en het einde van Katz

BelRAI is de Belgische invulling van de interRAI-inschalingsinstrumenten — een internationaal gevalideerde familie van instrumenten om te meten hoe zorgafhankelijk iemand is en hoe hij dagelijks functioneert. Het draait als een federale eHealth-dienst, waardoor een inschaling van het ene zorgteam, mits toestemming, gedeeld kan worden met de organisaties rond een patiënt. Voor thuiszorgorganisaties is dat concreet belangrijk. BelRAI wordt stilaan de gedeelde taal voor zorgbehoefte en vervangt op sommige plaatsen al oudere schalen.

Deze gids legt uit wat BelRAI is, hoe de Screener verschilt van de volledige Home Care-inschaling, en waar de verschuiving weg van de Katz-schaal echt staat. Dat laatste is nog in beweging, dus lees de data als “onder voorbehoud”, niet als “definitief”.

Wat BelRAI is

BelRAI is de Belgische versie van interRAI. interRAI is een internationaal onderzoeksnetwerk dat gestandaardiseerde inschalingsinstrumenten bouwt; BelRAI past ze aan voor België en host ze centraal op het federale eHealth-platform. Het nut van een gestandaardiseerd instrument is eenvoudig: verschillende professionals, bijvoorbeeld een thuisverpleegkundige, een dienst voor gezinszorg en een ziekenhuis, beschrijven dezelfde patiënt op dezelfde gestructureerde manier. De inschaling kan zo de persoon volgen in plaats van bij elke overdracht opnieuw te worden gedaan.

Concreet is BelRAI zowel een methode (de instrumenten en hoe je ze scoort) als een systeem (de centrale webtoepassing en de webservices waarmee zorgsoftware inschalingen kan lezen en schrijven). Een organisatie kan rechtstreeks in de BelRAI-webtoepassing werken, of BelRAI integreren in de eigen zorgsoftware via de eHealth-webservices.

De BelRAI Screener tegenover de volledige BelRAI Home Care-inschaling

De twee instrumenten die thuiszorgteams het vaakst tegenkomen, zijn de Screener en de BelRAI Home Care.

De BelRAI Screener is de korte. Hij bundelt een compacte set interRAI-items over fysiek en psychisch functioneren en over activiteiten van het dagelijks leven, en levert een score op, op een schaal van 0 tot 30 in de Vlaamse context van het zorgbudget voor ouderen. Zijn taak is om snel een gestandaardiseerde eerste lezing van iemands situatie te geven: genoeg om de zorgbehoefte in te schatten en te signaleren of een uitgebreidere inschaling nodig is. In Vlaanderen is de Screener sinds 2021 het verplichte instrument in de gezinszorg.

De volledige BelRAI Home Care (HC) is het uitgebreide instrument, bedoeld voor mensen die thuis wonen met complexe, langdurige noden. Het beschrijft het fysieke, cognitieve, psychische en sociale functioneren veel gedetailleerder en levert output voor de zorgplanning (zorgschalen en “CAP”-probleemdomeinen) die een Screener niet geeft. Het duurt langer en gebeurt door opgeleide inschalers.

De eenvoudigste manier om ze uit elkaar te houden: de Screener toont ruwweg waar iemand staat en of je van dichterbij moet kijken. De volledige Home Care-inschaling is die nabije blik die een echt zorgplan voedt.

Een concreet voorbeeld

Neem een dienst voor gezinszorg in Vlaanderen die voor het eerst bij een oudere cliënt langsgaat. Omdat de Screener het verplichte instrument is in de gezinszorg (gezinszorg), doorloopt de inschaler de compacte set interRAI-items over fysiek en psychisch functioneren en over activiteiten van het dagelijks leven, en komt uit op een score op de schaal van 0 tot 30 die in de Vlaamse context van het zorgbudget voor ouderen wordt gebruikt. Is het beeld licht — de persoon is grotendeels zelfredzaam, met beperkte noden — dan volstaat die gestandaardiseerde eerste lezing en wordt geen uitgebreidere inschaling in gang gezet. Brengt de Screener daarentegen complexe, langdurige noden aan het licht, dan is dat het signaal om van dichterbij te kijken: de cliënt komt in aanmerking voor een volledige BelRAI Home Care-inschaling, uitgevoerd door een opgeleide inschaler, die het functioneren in detail beschrijft en de output voor de zorgplanning (zorgschalen en CAP-probleemdomeinen) oplevert die de Screener niet geeft. Dezelfde persoon, twee instrumenten, elk met de taak die de andere niet aankan.

De verschuiving weg van Katz, en de timing

Dit is het deel dat je voorzichtig moet aanpakken, want het is echt in beweging en het verschilt per regio en per sector.

Voor thuisverpleging die via het RIZIV wordt gefinancierd, is de Katz-schaal van artikel 8 van de nomenclatuur vandaag nog het bepalende instrument voor de forfaits A/B/C. Reken je thuisverpleging aan, dan is Katz niet verdwenen.

Tegelijk is een federaal proefproject over de nieuwe financiering van de thuisverpleging gestart, met BelRAI als centraal instrument om de zorgbehoefte in kaart te brengen. In dat proefproject is de financiering niet langer rechtstreeks aan de Katz-schaal gekoppeld, maar de Katz-schaal wordt nog wel geregistreerd (om administratieve redenen en voor de rechten van de patiënt). Het proefproject is vrijwillig, loopt ongeveer twee jaar en wordt wetenschappelijk geëvalueerd voor er sprake is van een algemene uitrol. Met andere woorden: BelRAI wordt getest als toekomstige basis voor de financiering van de thuisverpleging, maar op het moment van schrijven heeft het Katz niet over de hele lijn vervangen, en of en wanneer dat gebeurt, ligt nog niet vast.

Los daarvan wordt voor het Vlaamse zorgbudget voor ouderen met een zorgnood de BelRAI Screener vanaf 1 maart 2026 het officiële meetinstrument in plaats van de oudere medisch-sociale schaal voor nieuwe aanvragen. Dat is een regionale wijziging binnen de sociale bescherming, niet hetzelfde als het federale financieringsproject voor de thuisverpleging; de twee worden makkelijk door elkaar gehaald. Hoe de federale RIZIV-forfaits en deze regionale budgetten zich tot elkaar verhouden, staat in het overzicht van inschaling en financiering van thuisverpleging in België.

De eenvoudige samenvatting: BelRAI is de richting, en in verschillende Vlaamse contexten is het al de regel. Maar voor de RIZIV-financiering van de thuisverpleging bepaalt de Katz-schaal vandaag nog de zaak. De vervangingstiming is een mix van bevestigde regionale stappen en een federaal proefproject waarvan de uitkomst nog geen wet is. Bevestig de actuele stand voor je eigen sector en regio voor je erop handelt.

Het regionale plaatje

Zorgbehoefte-inschaling in België is verdeeld over het federale niveau en de regio’s, en de invoering van BelRAI weerspiegelt die verdeling.

Op het federale niveau zitten BelRAI als gedeelde eHealth-dienst en de instrumenten zelf; de RIZIV-regels voor thuisverpleging (Katz en het financieringsproject) horen hier thuis.

In Vlaanderen staat BelRAI het verst: de Screener is verplicht in de gezinszorg, BelRAI LTCF is het verplichte zorgplanningsinstrument in woonzorgcentra (gefaseerd ingevoerd van 2023 tot 2025), en de Screener komt in 2026 in het zorgbudget voor ouderen.

Voor Wallonië en Brussel is het publiek beschikbare beeld minder uniform en minder gedocumenteerd dan het Vlaamse, waarbij regionale instanties (het AViQ in Wallonië, Iriscare in Brussel) de thuiszorg binnen hun eigen kaders organiseren. Ben je daar actief, behandel de Vlaamse timing dan als Vlaams, niet als Belgisch, en verifieer lokaal.

Wat het betekent voor je software en hoe je je voorbereidt

Welk instrument ook op jou van toepassing is, het gevolg voor de tooling is hetzelfde: inschaling stopt een privéformulier binnen één programma te zijn. Het wordt gestructureerde data die moet bewegen.

BelRAI leeft op het federale eHealth-platform en wisselt inschalingen uit via webservices. Software die enkel rond de Katz-schaal is gebouwd, een lokaal formulier dat een forfait A/B/C oplevert, spreekt geen BelRAI. Om mee te blijven, moet zorgsoftware de BelRAI-gegevens dragen (de Screener en, waar relevant, de items van de volledige Home Care en hun output), aansluiten op de BelRAI-diensten van eHealth of de centrale toepassing, en de inschaling in echte workflows passen: wie schaalt in, wanneer een Screener een volledige inschaling in gang zet, hoe resultaten het zorgplan voeden, en hoe Katz en BelRAI samengaan tijdens de overgang.

Voor een organisatie is de concrete voorbereiding weinig spectaculair maar nuttig: weten welk instrument je sector en regio vragen, en tegen wanneer; zorgen dat wie inschaalt opgeleid is op het instrument, niet enkel op de software; en bij je softwareleverancier nagaan of hij BelRAI via eHealth vandaag ondersteunt, op welke termijn en tegen welke kost. Standaardpakketten bewegen op hun eigen tempo, en vaak duikt net daar een mismatch met je eigen werking op.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen de BelRAI Screener en de volledige BelRAI Home Care-inschaling?

De Screener is een korte eerste inschaling die snel en gestandaardiseerd een beeld geeft van iemands zorgbehoefte en helpt beslissen of een uitgebreidere inschaling nodig is. De volledige BelRAI Home Care-inschaling is het uitgebreide instrument voor mensen thuis met complexe, langdurige noden: het beschrijft het fysieke, cognitieve, psychische en sociale functioneren in detail.

Vervangt BelRAI de Katz-schaal in de thuisverpleging?

Nog niet, en niet overal. Voor de RIZIV-forfaits in de thuisverpleging is de Katz-schaal van artikel 8 vandaag nog de regel. Een federaal proefproject over de nieuwe financiering van de thuisverpleging zet BelRAI centraal in de zorgplanning, maar ook daar wordt de Katz-schaal nog geregistreerd. Dit beweegt: check de actuele stand voor je erop bouwt.

Wie moet BelRAI gebruiken, en waar?

Dat hangt af van regio en sector. In Vlaanderen is de BelRAI Screener verplicht in de gezinszorg en wordt hij ingevoerd voor het zorgbudget voor ouderen, en is BelRAI LTCF verplicht in woonzorgcentra. In Wallonië en Brussel is het beeld anders en minder uniform.

Moet onze software aangepast worden voor BelRAI?

Meestal wel. BelRAI draait op het federale eHealth-platform en wisselt inschalingsgegevens uit via webservices. Software die enkel Katz kent, moet de BelRAI-gegevens, de eHealth-integratie en de workflows eromheen toevoegen, of aansluiten op de centrale BelRAI-toepassing.

Als de inschaling verandert, moet je software mee

BelRAI maakt van zorgbehoefte-inschaling gedeelde, gestructureerde data die tussen systemen moet bewegen, terwijl instrumenten en regels blijven schuiven. Standaardsoftware kan achterlopen op zo’n workflowwijziging. AppSky bouwt software voor thuisverplegings- en thuiszorgteams, waar inschaling, zorgplanning en facturatie in één flow zitten en de regels kunnen volgen naarmate ze veranderen. Wanneer we de inschaling op de eHealth-diensten aansluiten voor deze teams, zit de moeilijkheid zelden in de score zelf: het gaat erom de overgang van Screener naar volledige inschaling, en het naast elkaar bestaan van Katz en BelRAI, te doen passen in de manier waarop een team al werkt. Bekijk wat we voor Domihome deden, of plan een kennismaking.

---

Deze gids is informatief en geen facturatie-, juridisch of medisch advies. BelRAI en de uitrol ervan evolueren en verschillen per regio en sector: bevestig de actuele regels bij de officiële bronnen, waaronder de federale eHealth BelRAI-pagina, het RIZIV, en, in Vlaanderen, Departement Zorg. Laatst nagekeken op 12 juli 2026.