Inschaling en financiering van thuisverpleging in België: Katz, BelRAI, RIZIV

Hoe België zorgafhankelijkheid inschaalt en thuisverpleging financiert: de federale RIZIV-forfaits op basis van Katz, de regionale zorg op basis van BelRAI, MyCareNet en eHealth.

In België valt het inschalen en financieren van thuisverpleging uiteen over twee niveaus: het federale niveau (RIZIV) betaalt de verpleegkundige zorg zelf via de nomenclatuur, op basis van de Katz-schaal, terwijl de gewesten en gemeenschappen (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) de sociale zorgbudgetten daaromheen beheren, steeds vaker op basis van BelRAI. Bouw of beheer je software voor een thuisverplegings- of thuiszorgorganisatie hier, dan geeft die opsplitsing de vorm van je data: één patiënt, twee meetlatten, twee betalers, en een hoop digitale infrastructuur ertussen.

Deze gids geeft de blik van de operator op het hele landschap: de twee inschalingsinstrumenten, hoe het RIZIV thuisverpleging echt financiert, waar de federale-regionale lijn loopt, de eHealth- en MyCareNet-infrastructuur die het geheel verbindt, en de hervormingen die in beweging zijn. De hervormingsdata zijn het bewegende stuk, dus lees ze als “onder voorbehoud”, niet als “verworven”.

Hoe ziet het Belgische thuisverplegingslandschap eruit, in één beeld?

De zesde staatshervorming (2014) splitste de bevoegdheid voor de zorg voor zorgafhankelijke personen. De curatieve verpleegkundige zorg — de terugbetaalde handelingen die een thuisverpleegkundige stelt — bleef federaal, gefinancierd door de verplichte ziekteverzekering die het RIZIV beheert. Een groot blok bevoegdheden voor langdurige zorg en ouderenondersteuning ging naar de gewesten en gemeenschappen: Vlaanderen bracht ze onder in zijn Vlaamse sociale bescherming, Wallonië beheert ze via de AViQ, en in Brussel neemt het bicommunautaire orgaan Iriscare ze op zich.

Het praktische gevolg is dat één kwetsbare oudere thuis tegelijk RIZIV-patiënt kan zijn (voor de bezoeken van de verpleegkundige) én begunstigde van een regionaal zorgbudget (voor niet-medische ondersteuning), ingeschaald met verschillende instrumenten, betaald uit verschillende potten. Software die maar één van die twee werelden modelleert, botst voortdurend op de andere.

Katz of BelRAI: welke meetlat geldt, en wanneer?

België gebruikt twee instrumenten voor zorgafhankelijkheid naast elkaar, en ze verwarren is de meest gemaakte fout.

De Katz-schaal is het federale instrument. Het is de “evaluatieschaal” van artikel 8 van de RIZIV-nomenclatuur: een thuisverpleegkundige scoort zes activiteiten van het dagelijks leven van 1 (zelfstandig) tot 4 (volledig afhankelijk), en dat profiel bepaalt of de zorg per verstrekking wordt aangerekend of onder een dagforfait A, B of C valt. Katz is bewust smal — zes fysieke criteria plus desoriëntatie in tijd en ruimte — omdat de enige taak is om de forfaits te sturen.

BelRAI is het bredere instrument. Het is de Belgische implementatie van de internationaal gevalideerde interRAI-instrumenten, centraal gehost op het federale eHealth-platform, en het brengt fysiek, cognitief, psychisch en sociaal functioneren veel gedetailleerder in kaart. De gewesten voeren BelRAI (en de kortere BelRAI Screener) in als de gedeelde taal van de sociale zorg, en het wordt federaal getest als toekomstige basis voor de financiering van thuisverpleging.

De eenvoudigste manier om het vast te houden: Katz bepaalt hoe het bezoek van de verpleegkundige vandaag betaald wordt; BelRAI is de richting waarin de inschalingswereld gaat, en waar de gewesten al zijn. Voor een vollediger behandeling van elk: de gids over de Katz-schaal behandelt de scoring en de forfaitgrenzen, en de BelRAI-gids behandelt de Screener, de volledige Home Care-inschaling en de verschuiving daartussen.

Hoe wordt thuisverpleging eigenlijk gefinancierd?

Het RIZIV financiert thuisverpleging via de nomenclatuur — de officiële lijst van terugbetaalbare verstrekkingen en hun voorwaarden. Een verzorgingsdag wordt op twee manieren betaald.

Voor patiënten die niet zwaar zorgafhankelijk zijn, wordt de zorg per verstrekking aangerekend: elke terugbetaalde verstrekking — een wondverzorging, een injectie, een toilet — heeft haar eigen nomenclatuurnummer en honorarium.

Voor zwaar zorgafhankelijke patiënten wordt de aanrekening per verstrekking vervangen door een dagbedrag, het forfait, dat de hele verzorgingsdag dekt, ongeacht hoeveel verstrekkingen die bevat. Er zijn drie niveaus, forfait A, B en C, in stijgende graad van afhankelijkheid, en het Katz-profiel bepaalt welk forfait geldt (de gids over de Katz-schaal zet precies uiteen welke scorecombinaties A, B of C halen). Het mechanisme telt meer dan het bedrag in euro: de forfaitbedragen worden jaarlijks geherzien — geïndexeerd op 1 januari — en in de nomenclatuur gepubliceerd, dus zoek ze op via de RIZIV-pagina voor verpleegkundigen in plaats van te vertrouwen op een bedrag dat je ooit zag.

Niet elke zorgafhankelijke patiënt haalt een forfait, en net daar zit een subtiel stuk van het mechanisme. Een patiënt van wie het Katz-profiel forfait A niet haalt, wordt nog steeds per verstrekking aangerekend, maar is hij afhankelijk voor hygiënische zorg, dan kan hij de terugbetaalde hygiënische verzorgingen krijgen die de nomenclatuur “toiletten” noemt — standaard begrensd tot twee per week, en in specifieke situaties tot één per dag. Desoriëntatie in tijd en ruimte kan, als de behandelende arts het attesteert, frequentere hygiënische zorg openen, ook bij lagere fysieke scores. Voor een product telt dit omdat “geen forfait” niet “geen terugbetaalbare zorg” betekent: dezelfde Katz-inschaling die forfait A mist, kan nog steeds een aanrekening per verstrekking sturen die de software correct moet factureren.

Twee structurele kenmerken bepalen hoe het geld stroomt, beide uitgediept in de gids over de RIZIV-financiering van thuisverpleging. Ten eerste werken thuisverpleegkundigen bijna altijd in de derdebetalersregeling (derdebetaler): voor terugbetaalde zorg betaalt de patiënt de verpleegkundige niet om het daarna terug te vragen — het ziekenfonds betaalt de zorgverlener rechtstreeks, en de patiënt is hoogstens een remgeld verschuldigd waar dat geldt. Ten tweede zijn verpleegkundigen, omdat ze in derdebetaler aanrekenen, verplicht de identiteit van de patiënt bij elk contact te verifiëren, een verplichting die sinds 1 oktober 2017 van kracht is.

Waar stopt de federale lijn en begint de regionale?

De eenvoudige vuistregel: de terugbetaalde verstrekkingen van de verpleegkundige zijn federaal; de sociale steiger rond de patiënt is regionaal.

Federaal bezit het RIZIV de nomenclatuur, de Katz-forfaits en de financiering uit de verplichte verzekering die ze draagt. Regionaal beheert elke entiteit haar eigen zorgbudgetten en haar eigen inschalingsmachine. Vlaanderen is het verst gevorderd en het best gedocumenteerd: het zorgbudget voor ouderen met een zorgnood is een regionale uitkering uit de sociale bescherming, los van alles wat het RIZIV betaalt, en Vlaanderen heeft de inschaling voor dat budget naar de BelRAI Screener verschoven — sinds 1 maart 2026 voor nieuwe aanvragen, in plaats van de oudere medisch-sociale schaal (onder voorbehoud). Wallonië (AViQ) en Brussel (Iriscare) organiseren hun langdurige ondersteuning binnen hun eigen kaders, die minder uniform en minder publiek gedocumenteerd zijn dan het Vlaamse.

Voor een operator betekent dit dat je inschalingsverplichtingen afhangen van je regio en je sector, niet van “België” als geheel. Een Vlaamse gezinszorgdienst en een Brusselse thuisverplegingspraktijk volgen niet hetzelfde inschalingsreglement, ook al kunnen beide federale RIZIV-verstrekkingen aanrekenen voor dezelfde patiënt.

Wat is de digitale infrastructuur die het geheel verbindt?

Niets hiervan loopt op papier. Twee federale systemen dragen de data.

Het federale eHealth-platform is de beveiligde ruggengraat voor de uitwisseling van gezondheidsgegevens tussen actoren — ziekenhuizen, verpleegkundigen, ziekenfondsen, regionale organen. BelRAI zelf draait als een dienst op eHealth, wat maakt dat een inschaling door één team, met toestemming, gedeeld kan worden met de anderen rond een patiënt (zie de BelRAI-dienstpagina op eHealth).

MyCareNet is de uitwisselingslaag tussen zorgverleners en ziekenfondsen, beheerd door het RIZIV samen met de verzekeringsinstellingen. Voor een thuisverpleegkundige doet het het praktische werk: de verzekerbaarheid van een patiënt controleren, de kennisgeving van de Katz-evaluatieschaal doorsturen naar de adviserend arts van het ziekenfonds, en de elektronische facturatie in derdebetaler (eFact) dragen zodat er geen papieren factuur naar de verzekeraar vertrekt. De gids over MyCareNet en eHealth loopt door hoe die uitwisselingen in de week van een verpleegkundige passen. Het punt voor software is dat inschaling en facturatie geen lokale formulieren in je programma zijn — het zijn berichten die via eHealth en MyCareNet moeten reizen, in het juiste formaat, op het juiste moment.

Is het systeem aan het verschuiven?

Ja, en dit is het deel om losjes vast te houden. Twee bewegingen zijn het waard om te volgen, beide behandeld in de BelRAI-gids in plaats van hier opnieuw te bepleiten.

Federaal test een pilootproject over een nieuwe financiering van thuisverpleging een model rond BelRAI in plaats van de Katz-forfaits: BelRAI brengt de zorgnoden in kaart en de financiering wordt losgekoppeld van de Katz-forfaits, terwijl de Katz-schaal ernaast geregistreerd blijft. Het is een vrijwillig pilootproject van ongeveer twee jaar dat vanaf midden 2026 loopt en geëvalueerd wordt vóór een algemene uitrol — zodat het op dit ogenblik de Katz-forfaits niet vervangen heeft, en of en wanneer het dat doet, ligt niet vast (onder voorbehoud).

Regionaal heeft Vlaanderen zijn zorgbudget voor ouderen naar de BelRAI Screener verschoven. Dat is een regionale wijziging in de sociale bescherming, op haar eigen tijdlijn, en makkelijk te verwarren met het federale financieringspiloot: het zijn twee verschillende hervormingen, in verschillende potten. Beschouw elke concrete datum in dit domein als “onder voorbehoud”.

Wat betekent dit voor je software?

Leg de stukken samen en de eis is duidelijk: een ernstig thuisverplegingsproduct kan niet zomaar een score opslaan. Het moet de Katz-evaluatie dragen en het juiste forfait afleiden, BelRAI-data bijhouden waar de regio of het federale piloot dat vereist, de derdebetalersfacturatie via MyCareNet afhandelen (verzekerbaarheid, kennisgeving evaluatieschaal, eFact), en de eHealth-diensten eronder spreken. En het moet Katz en BelRAI laten samengaan tijdens een overgang waarvan niemand het eindpunt al heeft vastgelegd.

Dat samengaan is het lastige deel. Kant-en-klare pakketten modelleren doorgaans netjes één betaler en één instrument, en schroeven het andere er dan bij. Waar een operator tijd verliest, is in de naden: een federaal forfait verzoenen met een regionaal budget voor dezelfde cliënt, een Katz-score en een BelRAI-inschaling niet laten uiteenlopen, de facturatie-export en het zorgplan hetzelfde verhaal laten vertellen.

Daaruit volgen een paar concrete eisen. De Katz-evaluatie moet tijdig bij de adviserend arts van het ziekenfonds raken via MyCareNet, en het resultaat moet meteen doorstromen naar de aanrekening van de dag, zodat het juiste forfait — of de juiste aanrekening per verstrekking — verstuurd wordt. Waar BelRAI geldt, moeten de Screener en, wanneer die getriggerd wordt, de volledige Home Care-inschaling als gestructureerde data op eHealth leven, niet als een PDF aan een dossier geniet. En tijdens de overgang zou de software de Katz-en-BelRAI-overlap zichtbaar moeten maken in plaats van verborgen, zodat een team in één oogopslag ziet welk instrument welke beslissing stuurde voor een bepaalde cliënt. Geen van die eisen is op zich exotisch; de kost zit in het zo bedraden dat ze consistent blijven terwijl de regels bewegen.

Een concreet voorbeeld

Neem mevrouw V., een kwetsbare vrouw die thuis in Vlaanderen woont. Haar thuisverpleegkundige scoort de Katz-schaal en het profiel haalt forfait B: bij het RIZIV wordt haar hele verzorgingsdag nu als een dagbedrag betaald in plaats van per verstrekking, en de verpleegkundige rekent het aan in derdebetaler via MyCareNet, zodat mevrouw V. die factuur nooit zelf vereffent. Tegelijk, omdat ze ook niet-medische ondersteuning nodig heeft, maakt haar familie gebruik van een regionaal zorgbudget in Vlaanderen — een andere pot, ingeschaald niet met Katz maar met de BelRAI Screener. Zo genereert dezelfde persoon, in dezelfde week, een federaal forfait B op basis van Katz én een regionale inschaling op basis van BelRAI, betaald door twee systemen die standaard niet met elkaar praten. Niets exotisch hier: het is een doodgewone Vlaamse thuiszorgcaseload. Maar een product dat alleen de Katz-en-forfaithelft van dat beeld kent, laat de andere, regionale helft stilzwijgend aan de rekenbladen over — net de naad waar operatoren tijd verliezen.

Verwante gidsen

Elk onderdeel van het Belgische systeem hierboven heeft zijn eigen verdieping:

Veelgestelde vragen

Wie betaalt de thuisverpleging in België, het federale niveau of de regio’s?

Allebei, elk voor iets anders. De verpleegkundige zorg zelf wordt federaal gefinancierd door het RIZIV, via de nomenclatuur en op basis van de Katz-schaal. De gewesten en gemeenschappen (Vlaanderen, Wallonië via de AViQ, Brussel via Iriscare) beheren de sociale zorgbudgetten daaromheen, steeds vaker ingeschaald met BelRAI. Eén cliënt kan van beide tegelijk gebruikmaken.

Wat is hier het verschil tussen de Katz-schaal en BelRAI?

Het zijn twee meetlatten. De Katz-schaal van artikel 8 is het federale instrument dat bepaalt of RIZIV-thuisverpleging per verstrekking of onder een dagforfait A, B of C wordt aangerekend. BelRAI is het bredere, internationaal gebaseerde instrument dat de gewesten voor sociale zorg invoeren, en dat federaal getest wordt als toekomstige basis voor de financiering van thuisverpleging. Vandaag geldt voor de forfaits nog altijd Katz.

Hoe wordt thuisverpleging concreet aangerekend en betaald?

Thuisverpleegkundigen werken doorgaans in de derdebetalersregeling: de patiënt betaalt de verpleegkundige niet rechtstreeks voor terugbetaalde zorg, het ziekenfonds betaalt de zorgverlener. De facturatie loopt elektronisch via MyCareNet, dat ook de kennisgeving van de Katz-evaluatieschaal en de verzekerbaarheidscontroles draagt, bovenop het federale eHealth-platform.

Staat de financiering op het punt te veranderen?

Deels wel, en dat is het bewegende stuk. Een federaal pilootproject test een nieuw financieringsmodel voor thuisverpleging rond BelRAI in plaats van de Katz-forfaits, terwijl Vlaanderen zijn zorgbudget voor ouderen naar de BelRAI Screener blijft verschuiven. Geen van beide heeft de Katz-forfaits algemeen vervangen. Beschouw elke concrete hervormingsdatum als “onder voorbehoud”, niet als verworven.

Wanneer twee betalers één patiënt ontmoeten, moet je software beide dragen

België maakt van thuiszorg twee stromen gestructureerde data — een federale Katz-en-forfaitstroom en een regionale BelRAI-stroom — die via eHealth en MyCareNet moeten reizen terwijl de regels blijven verschuiven. Kant-en-klare software modelleert doorgaans één stroom en improviseert de andere. AppSky bouwt software op maat voor thuisverplegings- en thuiszorgteams, waarin inschaling, zorgplanning en facturatie in één flow zitten en de regels kunnen volgen naarmate ze veranderen. Bij het bouwen van Domihome was het detail dat ons het meest verraste hoezeer het vertrouwen in een gezondheidsdienst aan huis afhangt van de papieren rondom het bezoek die kloppen — dezelfde les die ons ertoe brengt de Katz-score, de MyCareNet-verzending en het zorgplan op één dossier te houden in plaats van op drie. Bekijk wat we voor Domihome deden, of plan een kennismaking.

Deze gids is informatief en geen facturatie-, juridisch of medisch advies. De Belgische regels voor inschaling en financiering van thuiszorg zijn verdeeld over het federale en het regionale niveau, en verschillende hervormingen van 2025-2026 zijn nog in overgang. Bevestig de actuele regels en bedragen bij de officiële bronnen, waaronder het RIZIV voor verpleegkundigen, de BelRAI-dienst op eHealth, en, in Brussel, Iriscare. Laatst nagekeken op 14 juli 2026.